جایگاه زالو در طب سنتی ایرانیان (قسمت۲)

مخبرالسلطنه در کتاب خاطرات و خطرات حکایتی جالب نقل میکند:

«جهانگیر خان وزیر صنایع دچار قانقاریا شد و دکتر تولوزان فرانسوی (پزشک مخصوص دربار) دستور به قطع پای ایشان داد. آشنایان جهانگیر خان با قطع پا مخالفت ورزیده و میرزاحسن خان جراح باشی محله را به عیادت جهانگیر خان آوردند. او پس از معاینه گفت: به من ۱۱ روز فرصت دهید تا این پا را معالجه کنم. میرزا حسن در ۳ نوبت زالوی زیادی به پای بیمار انداخت و پس از ۱۱ روز از تولوزان فرانسوی دعوت کردند که پا را ملاحظه کند. تولوزان وقتی پا را دید، بهبود آن را تایید کرد و از اینکه قبلا به میرزاحسن ناسزا گفته بود معذرت خواهی کرد و دویست تومان به میرزا حسن داد.»

دیدگاه حکیم جرجانی پیرامون زالو درمانی:

«جرجانی معتقد است بهترین زالو، زالوی موجود در آبهای پاکیزه است و شکل او باید همانند دم موش باشد و شکم او سرخ و پشت او سبز و سرش کوچک باشد و او نیز معتقد است منفعت زالو بیشتر در بیماری های پوستی مانند ریش بلخی، قوبا، سعفه و... میباشد. طریقه استعمال و موارد احتیاطی که جرجانی برشمرده همان دیدگاه بو علی سیناست که از تکرار آن صرف نظر می کنیم. نکته بارز افتراق دیدگاه جرجانی با تمام حکما درباره کاربرد زالو این جمله او در کتاب ذخیره است که میفرماید:

«نخست تن را به فصد و مسهل پاک باید کرد و سپس دیوچه (زالو) را فراز گذارید تا منفعت او پدید آید.»